Những bệnh mà loài chuột lây truyền cho con người

Những bệnh mà loài chuột lây truyền cho con người.

Chuột là vật chủ ưu thích của nhiều loài ngoại ký sinh gây bệnh.

Chuột là vật chủ ưa thích của nhiều loài ngoại ký sinh, trong đó có nhiều loài ngoại ký sinh mang mầm bệnh truyền cho người và gia súc. Bệnh truyền từ chuột sang người qua vết đốt của các loài ngoại ký sinh, qua phân, truyền qua thức ăn, nhiễm nước tiểu chuột…

Các loài bọ chét Xenopsylla cheopis là ký sinh chủ yếu trên các loài chuột (chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt…), là véc tơ gây bệnh dịch hạch chính tại Việt Nam. Ngoài ra còn có các véc tơ truyền bệnh khác như: Xenopssylla vexabilis hawaiiensis truyền bệnh dịch hạch ở Tây Thái Bình Dương; (Leptopsylla) segnis truyền bệnh dịch hạch ở Nam Phi; Pulex irritans truyền dịch hạch ở Đông Bắc Trung Quốc, Bắc Triều Tiên. Tất cả các véc tơ trên đều ký sinh chủ yếu trên các loài chuột. Bệnh dịch hạch là bệnh nguy hiểm nhất mà chuột gây ra cho người, người mắc bệnh dịch hạch dễ dẫn đến tử vong. Bệnh đã từng làm chết hàng triệu người ở châu Á, châu Âu, châu Phi trước kia và ngày nay vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới. Ở Việt Nam, đặc biệt là khu vực phía Nam, miền Trung – Tây Nguyên nước ta bệnh xảy ra trên người và động vật, cho đến năm 2003 bệnh không còn xuất hiện ở người.

Cong-ty-diet-chuot-Dai-Viet
Công ty diệt chuột Đại Việt.

Ấu trùng mò Leptotrombidium (L.) deliense sống ký sinh chủ yếu trên các loài chuột (chuột đồng, chuột nhà, chuột rừng, chuột hươu, chuột bụng trắng, suriphe) gây bệnh sốt mò. Bệnh sốt mò còn được gọi là sốt bụi rậm, sốt ban nhiệt đới, sốt triền sông Nhật Bản (Tsutsugamushi) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn ký sinh Rickettsia Orientalis (Rickettsia Tsutsugamushi) qua véc tơ chính là loài mò Leptotrombidium (L.) deliense gây ra. Bệnh sốt mò lưu hành tại các vùng đồng cỏ, sông ngòi, sân bay, hải cảng, rừng núi.

Loài mò Ascoschoengastia (Lau.) indica sống ký sinh chủ yếu trên các loài chuột nhà, chuột rừng gây bệnh sốt phát ban.

Các loài mạt Ornithonyssus bacoti, Laelaps sedlaceki, Laelaps (E) echidninus và loài mò Gahrliepia (W) chinensis sống ký sinh chủ yếu trên các loài chuột (chuột nhà, chuột nhắt, chuột hươu lớn, chuột hươu bé) gây bệnh sốt hồi quy.

Sốt Q: mầm bệnh là R.burnetti (Coxiella burnetti). Bệnh phát hiện lần đầu tiên ở vùng Queensland (Úc). Hiện nay bệnh phân bố rộng rãi trên toàn thế giới. Bệnh do ve Rhipicephalus, Dermacentor truyền. Các loài ve này cũng sống ký sinh trên chuột. Bệnh cũng có thể lây qua đường hô hấp và tiêu hoá.

Mầm bệnh là xoắn khuẩn Borrelia burrefery, Trung gian truyền bệnh là các loài ve ký sinh trên truột, phát hiện từ năm 1975 tại làng Lyme (Hoa Kỳ). Bệnh xảy ra chủ yếu ở vùng ôn đới gồm: Trung Quốc, châu Âu, Hoa Kỳ và Liên Xô cũ. Bệnh đã được phát hiện ở Việt Nam trên một bệnh nhân điều trị tại Viện Quân y 103.

Chuột cũng là vật chủ của bệnh leptospirose, xoắn khuẩn leptospira được đào thải qua phân và nước tiểu chuột ra ngoài và xâm nhập vào cơ thể con người qua vết xước, màng nhầy, vết loét… Nước và thức ăn bị ô nhiễm phân và nước tiểu của chuột bị bệnh là ổ khuẩn nguy hiểm cho người và gia súc. Bệnh thường hay xảy ra ở vùng nông thôn, nông trường, khu khai hoang, nơi khai thác lâm nghiệp. Chuột cống, chuột nhà, chột rừng… là ổ chứa bệnh này.

Các loài chuột đồng, chuột nhắt, chuột nhà, chuột cống nhà, chuột rừng đất… cũng là ổ chứa của bệnh palaremia, bệnh do vi khuẩn tularense. Bệnh truyền từ chuột sang người qua các côn trùng trung gian hút máu như ve, mạt, rận, rệp, muỗi… và do tiếp xúc, thức ăn.

Ở nước ta bệnh này chưa được nghiên cứu nhiều. Nhưng ở nhiều nước bệnh cũng đóng vai trò quan trọng ở vùng rừng núi, ven hồ, nông thôn. Chuột còn có thể mắc bệnh nấm và lan truyền cho người qua tiếp xúc trực tiếp, qua quần áo, chăn màn, đồ dùng sinh hoạt bị chuột làm nhiễm bẩn. Đôi khi, nhiều trường hợp bệnh đường ruột nhiễm độc thức ăn do sallmonella spp, cũng do chuột truyền sang cho con người qua ăn thức ăn bị chuột làm nhiễm bẩn.

Ngoài những bệnh thường gặp nêu trên nhiều loài chuột nhà, chuột rừng, chuột đồng còn là vật chủ của nhiều bệnh cho người như sốt chuột cắn, giun xoắn, bệnh than… chuột chẳng có lợi gì mấy so với những cái lợi mà chúng gây ra. Vì vậy khống chế và thanh toán chuột mà trước mắt là chuột sống gần người để giảm bớt thiệt hại về kinh tế do chúng gây ra và để bảo vệ sức khỏe cho con người là rất cần thiết.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *